घर बनाउँदा कस्तो सिमेन्ट प्रयोग गर्ने ???

सिमेन्ट भनेको ‘केमिकल ब्लाइन्डर’ हो । सिमेन्टले डन्डी, गिट्टी र बालुवालाई बलियोसँग जोड्ने काम गर्छ ।  सबैभन्दा बढी प्रयोगमा आउने सिमेन्ट ओपीसी र पीपीसी हो । पिल्लर, बिम र ढलानमा ओपीसी प्रयोग भइरहेको छ भने प्लास्टर र गारो लगाउन पीपीसी प्रयोग गरिन्छ । 

ओपीसी  सिमेन्ट :-

अर्डिनरी पोर्टल्यान्ड सिमेन्ट (ओपीसी) साधारण चुनढुंगाबाट बनेको सिमेन्ट हो । चुन ढुंगालाई १४ सय डिग्री सेन्टिग्रेटमा पकाएर त्यसमा विभिन्न पदार्थ मिसाएर क्लिकंर बनाइन्छ । ओपीसीमा क्लिंकरको मात्रा बढी प्रयोग गरिन्छ । क्लिंकरमा अधिकतम पाँच  प्रतिशत जिप्सम पदार्थ मिसाएर ओपीसी बनाइन्छ । ओपीसीमा क्लिंकरको मात्रा बढी हुने भएकोले छिट्टै सेट हुन्छ । ओपीसी पनि तीन थरीका हुन्छ, ३३ ग्रेड, ४३ ग्रेड र ५३ ग्रेड । यी तीन थरी सिमेन्टका आ–आफ्नै उपयोगिता छन् । ३३ ग्रेडको साधारण ओपीसी हो । स्ट्रक्चर बनाउँदा सबैभन्दा बढी ४३ ग्रेडको सिमेन्ट प्रयोग भइरहेको छ । भवन बनाउँदा ४३ ग्रेडकै सिमेन्ट प्रयोग गरिन्छ । अग्ला हाईराइज भवन, टावर, जलविद्युतका ड्याम बनाउँदा ५३ ग्रेड र ४३ ग्रेडको दुबै सिमेन्ट प्रयोग गरिन्छ । नेपालमा ठूला निर्माणमा ४३ ग्रेडको सिमेन्टले काम नगर्ने भन्ने होइन, बढीजसो ५३ ग्रेडको सिमेन्टलाई बढी प्राथमिकता दिन थालिएको छ ।

 पीपीसी सिमेन्ट :-

पुजोलोना पोर्टल्यान्ड सिमेन्ट (पीपीसी) कोइलाबाट निस्केको खरानी÷धुलो (पुजोलोना)मा क्लिंकर मिसाएर बनाइन्छ । यो सिमेन्ट बनाउँदा ७० प्रतिशत क्लिंकर, २५ प्रतिशतजति पुजोलोना र पाँच प्रतिशत हाराहारी जिप्सम प्रयोग गरिन्छ । क्लिंकरको मात्रा कम हुने भएकोले पीपीसी सेट हुन अलि समय लाग्छ ।यो पनि आफैमा नराम्रो सिमेन्ट होइन । तर, नेपालमा प्रायः प्लास्टर र गारो लगाउन पीपीसी प्रयोग भइरहेको छ । पीपीसी सिमेन्टको प्रयोग गरेर स्ट्रक्चरै बनाउन मिल्दैन भन्ने होइन । यदि स्ट्रक्चरको डिजाइन गर्दा पीपीसीले ढलान गर्न मिल्ने खालको बनाएमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । 

कहिलेसम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ ?

सिमेन्ट कसरी भण्डारण गरिएको छ भन्ने कुराले यसको प्रयोग गर्न मिल्ने आयु निर्धारण हुन्छ । राम्रोसँग भण्डारण गरेको सिमेन्ट उत्पादन मितिले तीन महिनासम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ । 

भण्डारण गर्ने तरिका 

सिमेन्ट भण्डारण गर्दा निकै होसियारी अपनाउनुपर्छ । सिमेन्टले ओस पटक्कै मन पराउँदैन । सिमेन्टलाई खुला ठाउँ वा ओसिलो ठाउँमा राख्यो भने डल्ला पर्छ । डल्ला परेको सिमेन्टले राम्रोसँग काम गर्दैन । ओसिलो ठाउँमा राख्यो भने सिमेन्ट एकै दिनमा पनि बिग्रिन सक्छ । 
तर, सिमेन्टलाई सुक्खा बन्द कोठाभित्र, पानी र हावा नछिर्ने गरी त्रिपालले छोपेर राख्नुभयो भने तीन महिनासम्म पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।